MİNERAL ASİTLER (İNORGANİK ASİTLER)’E BAĞLI HASTALIKLAR

Özellikleri, Görülmesi, Kullanımı, Maruziyet Kaynakları

İnorganik asitler, hidrojenin bir başka elementle (karbon hariç) yaptığı bileşiklerdir. Suda veya diğer çözücülerde çözündükleri zaman hidrojen iyonu açığa çıkar. Sülfürik, hidroklorik, nitrik ve fosforik asitler en sık karşılaşılanlarıdır Tablo 1). İlk üçü güçlü, sonuncusu zayıf asitlerdir. Diğer örnekleri; borik asit, klorosülfürik asit, florosülfürik asit, hidrofloborik asit, perklorik asit, silisik asit ve sülfamik asittir.

Sülfürik Asit: Yanma sırasında toksik dumanları açığa çıkar. Güçlü oksidandır. Yanıcı ve indirgeyicilerle reaksiyona girer. Güçlü asittir. Koroziftir. Metallerle etkileşimi hidrojen açığa çıkarır. Su ve organik maddelerle etkileşimi ısı açığa çıkarır. Isınmakla irritan ve toksik kükürt oksit gaz ve dumanları açığa çıkar.

Hidroklorik Asit: Havadan ağır bir gazdır. Sudaki solüsyonu güçlü asittir. Bazlarla kuvvetli reaksiyone girer. Koroziftir. Oksidanlarla güçlü reaksiyona girerek toksik gazları (Klor) oluşturur. Havayla temasta, koroziv dumanlar (hidroklorik asit) oluşturur. Metallerle etkileşimi, yanıcı gazlar oluşturur (Hidrojen).

Nitrik Asit: Güçlü oksidandır. Turpentin, kömür, alkol gibi yanıcı ve indirgeyicilerle raksiyona girer. Bazlarla güçlü reaksiyona girer. Metaller için koroziftir. Organik kimyasallarla güçlü reaksiyona girerek yangın ve patlama riski oluşturur. Bazı plastikleri etkiler.

Fosforik Asit: Azo bileşikleri, epoksitler ve diğer polimerizasyon bileşikleri ile güçlü polimerize olur. Yanma sırasında toksik fosfor oksit dumanları oluşturur. Metaller, alkoller, aldehitler, syanidler, ketonlar, fenoller, esterler, sülfidler ve organik halojenlerle temasta, toksik dumanlar oluşturur. Metallerle etkileşimde yanıcı hidrojen gazı açığa çıkar.

Kullanıldıkları alanlar;

  • Metal yüzey temizliği
  • Elektrokaplama
  • Metal kaplama
  • Metalurji; cevher zenginleştirme
  • Gümüş ve tantal arıtma
  • Cevherden uranyum elde etme
  • Demir, çelik üretimi
  • Patlayıcı üretimi

Etki Mekanizması

Asit aerosollerinin toksik etkileri; fiziksel durumları, damlacık büyüklükleri ve buna bağlı olarak depolanma yeriyle ilişkilidir. Suyla birleşme eğiliminde olduklarından, havayollarından geçiş esnasında damlacık boyutları artar, bu nedenle ÜSY’da daha çok depolanırlar. Toksisiteleri başlıca serbest hidrojen iyonlarından kaynaklanır.

Klinik

Sülfürik Asit

  • Solunum ve sindirim sistemi mukozasında, gözlerde, ciltte irritasyon ve kimyasal yanıklar
  • Burun akıntısı (bazen kanlı), hapşırma, boğaz ve retrosternal bölgede yanma, nazal septum ülseri, atrofik rinit
  • Öksürük, solunum sıkıntısı, bazen kord vokal spazmı, ciddi olgularda bronkospazm, larengospazm, bazen hemoptizi, latent bir periyottan sonra pulmoner ödem
  • Akut yüksek doz maruziyetlerden sonra bronş aşırı duyarlılığı (Reaktif Havayolları Disfonksiyonu Sendromu). Yıllarca sebat edebilir.
  • Hematemez, gastrit
  • Gözlerde yanma, sulanma, derin korneal ülserler, keratokonjunktivit, sekel bırakan palpebral lezyonlar
  • El cildinde kuruma ve ülserasyonlar, panarisyum, tırnak çevresinde kronik pürülan inflamasyon
  • Sistemik; alkali açığı. Asidoza bağlı olarak SSS uyarımı, ajitasyon, kararsız yürüme, güçsüzlük
  • Dilde kırmızılık, tad alma duyu bozukluğu
  • KOAH
  • Diş Etkileri: Yüksek yoğunluktaki maruziyetler dişlerde erozyona neden olur. Birkaç haftalık maruziyetten sonra dişlerde hasar başlar ve birkaç ay içinde erozyonlar oluşur. Maruziyet yoğunluğu yükseldikçe hasarın şiddeti de artar. En çok kesici dişler etkilenir. Isı değişikliklerine duyarlılık artar. Sarı, kahverengi lekelenmeler, diş minesinde çizgilenmeler, parlaklık kaybı, dekalsifikasyon, çürükler, dişlerin taç kısmında hızlı ve ağrısız yıkım vardır.
  • Kanser: Sülfürik asit içeren inorganik asit dumanlarına kronik maruziyet, larenks kanseri görülme sıklığını artırır (IARC Grup I). Akciğer ve cilt kanseri riskinde de artıştan söz edilmektedir.

Hidroklorik Asit

  • Mukozalarda korozif etkiler
  • Ciltte korozif etkiler; dermatit, yanıklar, ülserler, keloid ve skarlar
  • Görme azalması, bulanık görme
  • Larenjit, glottis ödemi, bronşit, pulmoner ödem, ölüm
  • Diş lezyonları

Nitrik Asit

  • Cilt, göz, müköz membran lezyonları
  • Akut etkilenme genellikle 3 aşamalıdır; Önce ÜSY irritasyonu (boğaz ağrısı, öksürük, boğulma hissi) ve gözlerde yanma, sulanma olur. Ardından 6-24 saatlik sessiz, yanıltıcı bir dönem gelir. Bazen 3 güne kadar uzayabilir. Üçüncü aşamada solunum semptomları tekrar ortaya çıkar ve hızla pulmoner ödeme ilerleyebilir.

Semptom ve Bulgular:

Sülfürik Asit

  • Solunum: Boğazda ağrı, yanma hissi, öksürük, nefes darlığı
  • Kanser: Larenks, akciğer ve cild kanseri
  • Cilt: Kızarıklık, ciddi derin yanıklar, ağrı
  • Oral: Karın ağrısı, yanma hissi, bulantı, kollaps

Hidroklorik Asit

  • Solunum: Boğazda ağrı, yanma hissi, öksürük, nefes darlığı
  • Cilt: Kimyasal yanıklar, ağrı
  • Gözler: Ağrı, bulanık görme, derin yanıklar
  • Dişler: Çürüme, dökülme, sararma

Nitrik Asit

  • Solunum: Boğazda yanma hissi, öksürük, nefes darlığı, bilinç bulanıklığı
  • Cilt: Kimyasal yanıklar, ağrı, sarı lekeler
  • Gözler: Ağrı, kızarıklık, bulanık görme, derin yanıklar
  • Oral: Karın ağrısı, yanma, şok

Fosforik Asit

  • Solunum: Boğazda yanma hissi, öksürük, nefes darlığı, bilinç bulanıklığı
  • Cilt: Kızarıklık, ağrı, kabarcıklar
  • Gözler: Ağrı, kızarıklık, bulanık görme, derin yanıklar
  • Oral: Karında kramplar, yanma duyusu, konfüzyon, solunum güçlüğü, boğaz ağrısı, halsizlik, şuur bulanıklığı

Tedavi

  • Ortamdan uzaklaştırma
  • Yıkama; göz, cilt, genel vücut
  • Destek tedavisi
  • Sonuçlara yönelik tıbbi tedaviler

Komplikasyonlar

  • Kalıcı diş problemleri
  • Kronik hava yolu hastalıkları
  • Kanser

Duyarlılık

Kronik akciğer, GİS, sinir sistemi, göz ve cild hastalıkları olanlar daha duyarlıdır.

Önleme

İşyeri ortamını değerlendirme: İşyeri ortam havasında İnorganik asitlerin düzeyi izlenmelidir.

  • Yer değiştirme
  • Depolama, kullanma, temizleme işlemlerine özen
  • Kişisel koruyucular
  • Eğitim
  • Hijyen
  • İlkyardım

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir