İŞYERİNDE PSİKOLOJİK TACİZ (MOBBİNG)

Mobbing, yaş, ırk, cinsiyet gibi herhangi bir ayrımcılık olmadan, taciz, rahatsız etme ve kötü davranış yoluyla herhangi bir kişiye yönelik duygusal saldırganlıktır. Çoğunlukla işyerlerinde bazen bir kişinin, bazen bir grubun, istenmeyen kişi ilan edilen bir çalışan üzerinde uzun bir süre yani aylar veya yıllar boyu, sistematik bir baskı uygulaması olup, kişiyi iş yaşamından dışlamak, yıldırmak, mutlak itaate zorlamak, gözden düşürmek, bezdirmek amaçlarıyla kasıtlı olarak yapılmaktadır. Uygulanan taciz sözlü ya da fiziksel olabilir. Cinsel taciz boyutuna ulaşabilir.

Tanımın bileşenleri; sistematik, sürekli ve uzun süreli olmasıdır. En kısa mobbing süresi 6 ay, ortalama 15 ay, sürecin kalıcı ağır etkilerinin ortaya çıktığı dönem ise 29-46 aydır.

Mobbing kâr amacı gütmeyen kuruluşlarda, öncelikle sağlık ve eğitim sektöründe, daha sık yaşanmaktadır.

Psikolojik Taciz Çeşitleri:

  1. Düşey Psikolojik Taciz: Üstlerin astlarına uyguladıkları psikolojik taciz.
  2. Yatay Psikolojik Taciz: İş arkadaşlarının çekememezlik, rekabet, çıkar çatışması, kişisel hoşnutsuzluklar gibi nedenlerle uyguladıkları psikolojik taciz.
  3. Dikey Psikolojik Taciz: Çalışanın yöneticiye psikolojik şiddet uygulamasıdır. Nadir görülen bir durumdur.

Psikolojik Taciz Nedenleri:

Kişisel Nedenler

Mağdurlar; genellikle hakkını aramaktan çekinen, çatışmadan kaçan, dürüst ve iyi niyetli kişilerdir. Meslektaşlarından daha düşük sosyal becerilere sahiptirler. Ancak dürüst, çalışkan, kendilerini başkasına beğendirme ihtiyacı içinde olmayan, özgüveni yüksek, girişken, nitelikli, kısmen yargılayıcı ancak suçlayıcı olmayan, kişilerle ve olaylarla değil düşüncelerle uğraşmayı seven insanlardır.

Failler; genellikle ilgiye susayan, övgüye aşırı ihtiyaç duyan, kendi konumlarını destekleyenlere karşı övücü davranan ve yapıcı eleştirilerine asla tahammül edemeyendir. Ayrıca tacizcinin kötü kişiliği, yönetici olması nedeniyle kendisinde hak görmesi, şişirilmiş ben merkezcilik ve narsist kişilik yapısı, mobbing uygulaması için neden oluşturabilmektedir.

Kurumsal Nedenler: Kurumlardaki hiyerarşik örgüt yapısı çoğu zaman otoriter bir yönetim tarzını da beraberinde getirmekte ve bu durum psikolojik taciz için uygun bir ortam hazırlamaktadır. Yatay örgütlenmede ise, hiyerarşik örgüt yapısında bulunan bağlılık ilişkisi söz konusu değildir. Kötü yönetim, yetersiz iletişim, zayıf liderlik yapısı, stresli ortamın varlığı, insanların kendilerinden beklenenleri yerine getirememesi, yeniden yapılanma, rekabetçi ortamlarda kendi işini kaybetmekten korkma, kendi durumunu koruma durumu, yeni fikirlerin ortaya çıkmaması, sürekli aynı şeylerin tekrarlanması gibi davranışlar işyerinde psikolojik tacize yol açabilmektedir.

Sosyal Nedenler: İş yaşamında psikolojik taciz vakalarının görülme sıklığı, toplumun sosyal, ekonomik, kültürel ve ahlaki norm ve değerleri ile yakından ilgilidir. Son yıllarda artan göç, yabancılaşma, öz güven yetersizliği, işyerlerinde liyakata önem verilmeyişi, hemşerilik ağı etkileşimi, işyerlerinde psikolojik taciz davranışlarını besleyen bir zemin oluşturmaktadır.

Psikolojik Tacizin Genel Belirtileri:

Mağdur üzerindeki etkiler:

  1. Kendini göstermeyi engelleme; sürekli eleştiri, sözünü kesmek, yüksek sesle azarlamak şeklinde gerçekleşen davranışlar
  2. Sosyal ilişkilere saldırı; çalışan iş ortamında yokmuş gibi davranılması, iletişimin kesilmesi
  3. İtibara saldırı; asılsız söylenti, hoş olmayan imalar
  4. Mesleki durumuna saldırı; nitelikli iş verilmemesi, anlamsız işler verilip sürekli yer değiştirilmesi
  5. Kişinin sağlığına doğrudan saldırı; ağır işler verilmesi, fiziksel şiddet tehdidi, cinsel taciz vb.

Failin psikolojik taciz davranışları:

  1. Kişiye yönelik psikolojik taciz
  2. İşe yönelik psikolojik taciz
  3. Sosyal yalnızlaştırma
  4. Fiziksel şiddet
  5. Cinsel taciz

Psikolojik Tacizin Etkileri:

İşyerinde psikolojik taciz, bireyin saygısız ve zararlı bir davranışın hedefi olmasıyla başlamakta ve daha sonra tacizcinin saldırgan eylemleriyle devam etmektedir. Bir sonraki aşamada da mağdur, sorunun kaynağı, problemli ya da akıl hastası olarak damgalanmaktadır. Zaman zaman saldırganlığa tacizcinin dışında yönetim veya iş arkadaşları da katılabilmektedir. Genellikle bireyin toplumsal itibarını düşürmeye yönelik saldırgan bir ortam oluşturulmakta ve sistematik olarak baskı yaratılıp işten ayrılması sağlanmaktadır. Bazen özel taktiklerle bazen de zorbaca kişilerin performanslarını ve dayanma güçleri yok edilerek, süreç, işe son verilmesi ya da kişinin ayrılması ile tamamlanmaktadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir